Lajme

Sistemi zgjedhor ose vjedhja e ligjëruar e votës

Shkruan Kastriot Çipi:

Në 21 prill 2008, në një seancë të vetme, që pasoi një proces jotransparent konsultimesh bipartizane, deputetët e PS dhe PD ndryshuan Kushtetutën e vendit. LSI dhe PDK e Ndokës ishin të vetme parti parlamentare që e kundërshtuan këtë akt, madje me grevë urie. Edhe ndërkombëtarët heshtën. Ndër të tjera, këto ndryshime në Kushtetutë përfshinë ndryshimin e sistemit zgjedhor nga i përzier (maxhoritar me 100 zona plus 40 mandate me proporcional kombëtar) në proporcional rajonal. Nga Kushtetuta e 1998-s u hoq paragrafi 2, i nenit 64:

Numri i përgjithshëm i deputetëve të çdo partie dhe/ose koalicioni partish përcaktohet në raport sa më të afërt me votat e vlefshme të marra prej tyre në të gjithë vendin në raundin e parë të zgjedhjeve.”

Tingëllon paradoksale, sepse sistemi proporcional (shqip përpjesëtimor) është shpikur pikërisht për të respektuar parimin e sipërcituar. Por PD e PS ishin të vetëdijshme se duke zgjedhur variantin rajonal të sistemit proporcional, e kishin shkelur hapur këtë parim.

Ndarja e territorit në 12 zona u shpik vetëm e vetëm për të rritur pragun e secilës zonë, për të penalizuar kështu partitë e vogla. Në Qarkun e Kukësit ky prag mund të kalojë edhe 25%, për shkak nga ajo zonë dalin vetëm 3 deputetë. Jo vetëm kaq, por me Kod Zgjedhor, që sërish e miratojnë dy partitë e mëdha, si metodë e përllogaritjes së mandateve u zgjodh metoda d’Hondt, e njohur si metoda që favorizon partitë e mëdha, përkundër metodave të tjera si Sainte-Laguë apo Hare/Niemeyer, që japin një rezultat më të drejtë, pra më afër numrit natyror që del nga pjesëtimi i numrit të votave që ka fituar secila parti me numrin e votave, që duhen për të fituar një mandat.

Për të kuptuar se si deformohet vota nga ndarja në 12 zona dhe zbatimi i metodës d’Hondt, mjafton të shohim tabelat e mëposhtme, ku është marrë për bazë vota popullore për secilën parti, njësoj si do të veprohej në rastin e proporcionalit kombëtar dhe është përllogaritur ndarja e mandateve sipas secilës prej tri metodave më të njohura.

 

2009: PD e PS përfitojnë 20 mandate tepër

Në zgjedhjet e vitit 2009 morën pjesë katër koalicione partish, të cilat fituan një total prej 1.513.565 votash. Kjo do të thotë se për çdo mandat duheshin 10.811 vota. Në rreshtin e tretë të tabelës paraqitet rezultati i pjesëtimit të votave të secilës parti me kuotën 10.811. Siç shihet nga tabela, dy partitë e mëdha kanë përfituar jo vetëm nga efekti i ndarjes rajonale, por edhe nga metoda d’Hondt.

Zgjedhjet 2009: Ndarja e mandateve sipas koalicioneve

KoalicioniPDLZHKLSIPS
Vota7127452766584407688748
Pjesëtimi65,932,567,8163,71
Sainte-Lague663863
Hare/Niemeyer662864
d’Hondt672764
Rezultati zyrtar700466

 

Por e keqja nuk mbaroi me kaq. Pasi luftuan së bashku kundër koalicioneve të LSI dhe LZHK, PD e PS luftuan edhe kundër aleatëve të tyre. Tabelat e mëposhtme tregojnë se si do të kishte qenë ndarja e mandateve brenda koalicioneve nëse do të ishte votuar me proporcional kombëtar, bazuar mbi të njëjtat metoda llogaritjeje.

Ndarja e mandateve në koalicionin e PS “Bashkimi për Ndryshim”

PartiaPSPSDPBDNJG99PDS
Vota62058626700180781298910395
Pjesëtimi57,402,471,671,200,96
Sainte-Lague572211
Hare/Niemeyer572211
d’Hondt592110
Rezultati zyrtar650100

Siç shihet, aleatët e PS kanë marrë vetëm 1 nga 6 mandate që duhej të merrnin, ndërsa PS 8 mandate tepër.

Ndarja e mandateve në koalicionin e PD “Aleanca e Ndryshimit”

PartiaPDPRPDIPAAPLL
Vota61046331990144771329610711
Pjesëtimi56,472,961,341,230,99
Sainte-Lague603111
Hare/Niemeyer593211
d’Hondt603111
Rezultati zyrtar681100

Në këtë rast, PD përfiton plot tre mandate nga partitë e tjera të koalicionit, që nuk përfshihen në këtë tabelë, përveç atyre që përfiton nga sistemi rajonal dhe metoda d’Hondt ose 9 në total.  Edhe brenda dy koalicioneve të tjera do të kishte pluralizëm, nëse do të zbatoheshin të njëjtat rregulla: LSI 7 dhe PSV 1, LZHK 2 dhe PDK 1.

2013: PD e PS përfitojnë 9 mandate tepër

Në zgjedhjet e vitit 2013 garuan vetëm dy koalicione dhe disa parti e kandidatë të pavarur. Këta të fundit, për të kuptuar efektin e sistemit rajonal dhe metodës d’Hondt, po i konsiderojmë si një koalicion të tretë. Totali votave të vlefshme ishte 1.724779. Kuota për çdo mandat ishte 12.320. Në këtë rast rezultati do të kishte qenë siç tregohet në tabelën e mëposhtme:

KoalicioniPS/LSIPDTë tjerë
Vota99390468067750198
Pjesëtimi80,6755,254,07
Sainte-Lague81554
Hare/Niemeyer81554
d’Hondt81554
Rezultati zyrtar83570

Partitë dhe kandidatët e pavarur, duke mos qenë të mbledhur në një koalicion, por edhe për shkak të ndarjes rajonale, humbën në total katër mandate: FRD 3 dhe AKZ 1. Ndërsa efekti i penalizimit të partive të vogla nga partitë e mëdha brenda koalicioneve shihet në tabelat e mëposhtme.

Koalicioni PS/LSI

PartiaAPPBDNJPSDPDSPKDLSIPS
Vota89271477210220118917993180470713407
Sainte-Lague111111561
Hare-Niemeyer111111561
d’Hondt010101663
Rezultati zyrtar010011665

Koalicioni PD

PartiaPDPRLZHKPDIUPLLPDK
Vota52837352168542944957608913288
Sainte-Lague4540411
Hare/Niemeyer4441411
d’Hondt4740301
Rezultati zyrtar5030400

2017: PS dhe PD përfitojnë 12.

Zgjedhjet e vitit 2017 ishin më anormalet e zhvilluara deri më sot, sepse nuk u regjistrua asnjë koalicion. Zgjedhësit ishin më të dekurajuar se kurrë të votonin partitë e vogla dhe rezultati e konfirmoi këtë. Totali i votave të vlefshme ishte 1.613.975, ndërsa kuota 11.528. Në tabelën e mëposhtme janë paraqitur vetëm rezultatet e partive që do të kishin fituar qoftë edhe një mandat, me proporcional kombëtar, sipas ndonjërës prej metodave të përllogaritjes.

PartiaLSIPSPDPSDPDIULibraTë tjerë
Vota22590176475045641314993760691980656043
Pjesëtimi19,5966,3439,591,306,601,724,86
Sainte-Lague2066391725
Hare/Niemeyer2066391725
d’Hondt2068401614
Rezultati zyrtar1974431300

Kështu, me 8 mandate të vjedhura me ligj, PS fitoi shumicën absolute dhe, për herë të parë qysh prej vitit 1991, kemi një qeveri njëpartiake, të votuar nga 25,73% e shqiptarëve! Në të trija zgjedhjet e zhvilluara me sistemin proporcional rajonal dhe me metodën d’Hondt, një gjë është konstante: dy partitë e mëdha kanë përfituar rregullisht nga 4 deri në 12 mandate tepër, ose nga 9 deri në 20 mandate tepër të dyja bashkë. Këto mandate u janë mohuar me ligj partive të vogla, përfshi edhe LSI-në dhe kjo ka sjellë si pasojë dekurajimin e zgjedhësve të këtyre partie, duke u kthyer në kërcënim akut për pluralizmin dhe demokracinë.

Sistemi zgjedhor duhet ndryshuar urgjent. Minimalisht, duhet të kemi një sistem proporcional kombëtar, pa asnjë prag për partitë, koalicionet apo kandidatët e pavarur dhe metoda e përllogaritjes së mandateve duhet të zgjidhet midis Sante-Laguë ose Hare/Niemeyer.

Ndërsa për të rikthyer llogaridhënien e deputetëve ndaj zgjedhësve të tyre, ka vetëm një alternativë: ose sistemi proporcional kombëtar me lista të hapura, ose sistemi miks i barazpeshuar, me 70 zona maxhoritare plus 70 mandate të shpërndara me proporcional kombëtar me lista të hapura.

Në kushtet kur ndryshimi i sistemit zgjedhor bëhet vetëm përmes ndryshimit të nenit përkatës në Kushtetutë dhe, nga ana tjetër, Kushtetuta ndryshohet me jo më pak 84 vota, është e qartë se jemi në një ngërç të fortë, sepse duhen votat e deputetëve të PD e PS. Thënë ndryshe, ata që përfitojnë nga sistemi, duhet të heqin dorë nga ky privilegj i pamerituar. Dhe përvoja na mëson se pushtetarët heqin dorë nga privilegjet ose me revolucion, ose nga frika e një revolucioni që do t’u shkaktonte atyre një fund më të keq se sa dorëheqja.

Intelektualët, aktivistët civilë dhe politikanët e partive të vogla kanë për detyrë ta kërkojnë këtë ndryshim paqësisht, duke qenë gjithsesi të gatshëm për revolucion, nëse klasa politike aktuale nuk reflekton.

Loading...
Etiketat

Artikuj të ngjashëm

WP2FB Auto Publish Powered By : XYZScripts.com
Close
Close